Een goed gedocumenteerde stijging van alvleesklierkanker
Jaarlijks krijgen meer dan 15.000 mensen in Frankrijk de diagnose alvleesklierkanker — een forse sprong tegenover minder dan 10.000 gevallen in 2010. Deze ziekte heeft een van de donkerste prognoses van alle kankersoorten: de vijfjaarsoverleving bedraagt nauwelijks 5 tot 10 procent, en de mediane overleving blijft onder één jaar.
Onderzoekers vrezen dat alvleesklierkanker binnenkort de tweede doodsoorzaak door kanker wordt, na longkanker. Dat vooruitzicht maakt de urgentie van dit vraagstuk pijnlijk duidelijk.
Cijfers die niet liegen
Voor 2023 werden in Frankrijk ongeveer 16.000 nieuwe gevallen geraamd. Tussen 1990 en 2018 steeg de incidentie met 2,7 procent per jaar bij mannen en 3,8 procent bij vrouwen. Concreet betekent dit dat het aantal gevallen bij mannen in dertig jaar tijd verdubbelde, en bij vrouwen bijna verdrievoudigde.
Een deel van die stijging is te verklaren door de vergrijzing en betere beeldvorming. Maar zelfs na correctie daarvoor, blijft er een jaarlijkse residuele toename van 2 tot 3 procent over. De ziekte treft vooral mensen tussen 60 en 70 jaar. Chirurgie — de enige ingreep die remissie kan bieden — is slechts mogelijk bij circa 20 procent van de patiënten, en dan nog in combinatie met chemotherapie.
Tabak, overgewicht en diabetes trekken de curve omhoog
Tabak is de meest aangetoonde risicofactor. Het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek classificeerde roken als rechtstreekse oorzaak van alvleesklierkanker, betrokken bij 20 tot 30 procent van alle gevallen. Rokers lopen twee tot drie keer meer risico. Alcohol speelt een indirecte rol door chronische pancreatitis te bevorderen, op zichzelf al een belangrijke risicofactor.
Daarna is er het gewicht. Onderzoek wijst erop dat obesitas verantwoordelijk zou kunnen zijn voor tot wel 28 procent van de gevallen van alvleesklierkanker. Type 2-diabetes versterkt dit metabolisch plaatje verder: mensen met diabetes hebben 1,8 keer meer kans om alvleesklierkanker te ontwikkelen.
Dit trio — tabak, overgewicht en diabetes — is al wijdverspreid sinds de jaren tachtig en verklaart een groot deel van de explosieve groei die we vandaag zien.
Genen, omgeving en leeftijd: wat de wetenschap nog niet volledig begrijpt
Genetica speelt een kleinere maar veelzeggende rol. Ongeveer 5 procent van de gevallen is gelinkt aan een erfelijke aanleg, waarbij genen zoals BRCA2 en CDKN2A een centrale rol spelen. Ook genen die geassocieerd worden met borstkanker duiken op in dit verhaal. Wanneer meerdere familieleden de ziekte hebben gehad, stijgt het risico aanzienlijk. Oncogenetische onderzoekscentra bestuderen deze families intensief.
Dan is er nog de blinde vlek: de moderne leefomgeving. “Er zou een impact kunnen zijn van specifieke omgevingsfactoren — vervuiling, pesticiden, voedingsadditieven — die een rol spelen in deze toename. Maar er is nog niets eenduidig aangetoond”, benadrukt oncoloog Antoine Hollebecque. Wetenschappers noemen ook ultrabewerkte voeding, bepaalde pesticiden en zware metalen zoals cadmium als mogelijke verdachten.
Verontrustend is bovendien een studie uit 2024 in de Annals of Internal Medicine, die een stijgende incidentie aantoont bij mensen jonger dan 40 jaar. De absolute aantallen blijven voorlopig klein, maar de bevinding roept dringende vragen op over blootstelling aan risicofactoren op jonge leeftijd.
