Apalutamide na prostaatoperatie: wat de PROTEUS-studie aantoont
Voor mannen met een gelokaliseerde maar hoog-risico prostaatkanker is radicale prostatectomie vaak nog steeds de standaardbehandeling. Toch ziet bijna de helft van hen de ziekte nadien terugkeren. Een grootschalig internationaal onderzoek suggereert nu dat het toevoegen van het anti-androgeen apalutamide aan de hormonale behandeling vóór en na de ingreep het ziektebeloop ingrijpend kan veranderen, met een risicoreductie op uitzaaiingen of overlijden van ongeveer 20%.
De fase 3-studie PROTEUS werd uitgevoerd bij 2.109 patiënten in 18 landen en gepresenteerd op het ASCO-congres 2026. Ze vergeleek hormonotherapie alleen met dezelfde hormonotherapie aangevuld met apalutamide, toegediend gedurende zes maanden voor én zes maanden na de radicale prostatectomie. Na vijf jaar follow-up steeg de uitzaaiingsvrije overleving van 73,5% naar 78,2%.
Welke patiënten namen deel aan PROTEUS?
De deelnemers aan PROTEUS hadden allemaal een gelokaliseerde hoog-risico of lokaal gevorderde prostaatkanker, met een hoge Gleason-score of een tumor die al tot aan het prostaatkapsel reikte. Ondanks een zogenaamd curatieve ingreep laat bestaand onderzoek zien dat 40 tot 50% van deze mannen in de jaren na de operatie hervalt, zowel lokaal als op afstand.
Alle deelnemers kregen androgeendeprivatietherapie om de tumor van zijn testosteronbrandstof te beroven. De helft nam daarbovenop 240 mg apalutamide per dag. Op het moment van de prostatectomie vertoonde 8,9% van de patiënten in de combinatiegroep een grote pathologische respons, tegenover slechts 1% in de groep met uitsluitend hormonotherapie. Dit bewijst dat de tumor bij velen al aanzienlijk was gekrompen vóór de operatie.
20% minder risico op uitzaaiingen of overlijden na prostatectomie
Na een mediane follow-up van 61,7 maanden bleek de combinatie van apalutamide met hormonotherapie het risico op uitzaaiingen of overlijden met 20% te verlagen ten opzichte van de standaardbehandeling. De uitzaaiingsvrije overleving na vijf jaar bedroeg 78,2%, vergeleken met 73,5% bij hormonotherapie alleen. Concreet betekent dit dat ongeveer 5 mannen op 100 extra na vijf jaar nog zonder uitzaaiingen leven.
Ook andere uitkomstmaten waren indrukwekkend. De event-free survival steeg van 38,4 naar 57,1 maanden, en de tijd voordat een nieuwe zware behandeling nodig was, verlengde van 41,5 naar 74,2 maanden. Dat is bijna drie extra jaren zonder bijkomende therapielijn. Hoofdonderzoeker dr. Mary-Ellen Taplin van het Dana-Farber Cancer Institute stelde het als volgt: “De PROTEUS-studie toont aan dat de toevoeging van apalutamide aan hormonotherapie en chirurgie het risico op uitzaaiingen of overlijden met 20% vermindert.”
Bijwerkingen en de huidige status van apalutamide na chirurgie
De behandeling gaat wel gepaard met een hogere toxiciteit. Graad 3 of 4 bijwerkingen kwamen voor bij 39,6% van de patiënten die apalutamide met hormonotherapie kregen, tegenover 31% in de controlegroep. Huiduitslag trad vaker op. Na enkele sterfgevallen rondom de ingreep werd het preoperatief hartonderzoek aangescherpt.
Het is belangrijk te benadrukken dat deze strategie nog niet officieel is goedgekeurd. Het gaat vooralsnog eerder om een manier om tijd te winnen op de ziekte dan om een wonderbehandeling, door het terugkeren van kanker en de nood aan vervolgbehandelingen zo lang mogelijk uit te stellen.
