Wat gebeurt er met bankrekeningen na een overlijden?
Wanneer een dierbare overlijdt, ontdekken familieleden vaak al snel dat de bankrekeningen van de overledene vrijwel van de ene dag op de andere worden bevroren. In de praktijk geldt de blokkering vooral voor rekeningen die uitsluitend op naam van de overledene stonden, terwijl bepaalde gedeelde rekeningen gewoon verder blijven werken — wat soms voor spanningen tussen erfgenamen zorgt.
Het bevriezen van de rekeningen is bedoeld om de nalatenschap te beschermen en willekeurige opnames of last-minute overschrijvingen te voorkomen. Maar niet alle rekeningen reageren op dezelfde manier. Een individuele zichtrekening, een gezamenlijke rekening, een onverdeelde rekening, een kluisje, een aandelenrekening of een spaarboekje volgen elk hun eigen regels. Bovendien blijven bepaalde kosten, zoals begrafeniskosten, wel betaalbaar. Voor nabestaanden is het dan ook cruciaal om zo snel mogelijk te weten welke rekeningen geblokkeerd zijn, wie er nog gebruik van mag maken en welke documenten daarvoor nodig zijn.
Individuele rekeningen: automatisch geblokkeerd na overlijden
Zodra de bank op de hoogte wordt gebracht van het overlijden, eindigt de overeenkomst met de rekeninghouder en wordt de rekening onmiddellijk stopgezet. Gespecialiseerde juridische bronnen in het bankrecht bevestigen dat alle individuele bankrekeningen bij overlijden worden geblokkeerd — of het nu gaat om een zichtrekening, een spaarrekening, een effectenrekening of een aandelenrekening. Geen enkele overschrijving, opname, kaartbetaling of cheque is nog toegestaan. Bovendien vervalt een eventuele volmacht op de rekening onmiddellijk.
Wie na het overlijden toch nog gebruikmaakt van een bankkaart of een volmacht, terwijl hij of zij op de hoogte is van het overlijden, riskeert dat die handelingen worden betwist. Rechtbanken kunnen een dergelijke situatie zelfs kwalificeren als het verduisteren van erfgoed.
De blokkering geldt ook voor gereglementeerde spaarrekeningen, termijnrekeningen en bankkluizen die uitsluitend op naam van de overledene stonden. De toegang daartoe is voorbehouden aan de erfgenamen of de notaris. De tegoeden worden samengevoegd op een zogeheten nalatenschapsrekening en worden pas uitbetaald aan de erfgenamen nadat zij een erfrechtverklaring of een akte van bekendheid hebben voorgelegd — afhankelijk van het bedrag en of er onroerend goed in de nalatenschap aanwezig is.
Gezamenlijke en onverdeelde rekeningen: geblokkeerd of niet?
Bij een gezamenlijke rekening kan de langstlevende rekeninghouder de rekening in principe gewoon blijven gebruiken. De rekeningovereenkomst voorziet er doorgaans in dat de rekening automatisch zijn of haar persoonlijke rekening wordt. Gezamenlijke en onverdeelde rekeningen worden in principe dus niet geblokkeerd.
Toch valt het aandeel van de overledene wel in de nalatenschap. Dat aandeel wordt vermoed overeen te komen met 50% van het saldo op de dag van het overlijden, tenzij het tegendeel kan worden bewezen. Het is dus belangrijk om de rekeningafschriften van die datum op te vragen. Erfgenamen of de langstlevende partner kunnen de bank schriftelijk vragen de gezamenlijke rekening alsnog te blokkeren, bijvoorbeeld als zij vrezen dat een medehouder — zoals een samenwonende partner — het saldo zal leegmaken.
Wat blijft er toch betaalbaar ondanks de blokkering?
Ondanks het bevriezen van individuele rekeningen kunnen bepaalde betalingen toch rechtstreeks door de bank worden verricht. Begrafeniskosten kunnen worden afgehouden van de rekening van de overledene, tot een maximum van 5.910 euro vanaf 1 januari 2025, en tot 5.965 euro in 2026 — uiteraard binnen de grenzen van het beschikbare saldo. Op vertoon van de nodige bewijsstukken kan de bank ook een aantal dringende schulden van de overledene vereffenen:
- kosten van de laatste ziekte;
- nog verschuldigde belastingen;
- eventuele huur of lasten die al opeisbaar waren.
Om deze betalingen in gang te zetten of de tegoeden vrij te maken, moeten nabestaanden de bank zo snel mogelijk inlichten en de volgende documenten bezorgen: de overlijdensakte, een kopie van het trouwboekje en, indien van toepassing, de contactgegevens van de notaris.
Als het totale banktegoed niet meer bedraagt dan 5.965 euro en er geen onroerend goed in de nalatenschap aanwezig is, kan een erfgenaam de rekeningen laten afsluiten zonder tussenkomst van een notaris — op basis van een verklaring die door alle erfgenamen is ondertekend. Wie deze documenten al in de eerste dagen na het overlijden verzamelt, voorkomt een langdurige financiële verlamming, zeker wanneer de kosten rondom een overlijden zich snel opstapelen.
