Wanneer een bankrekening geblokkeerd wordt na een overlijden
Als iemand overlijdt, komt de emotionele klap vaak samen met een onaangename verrassing: de bankrekeningen lijken plots bevroren. Volgens het Belgisch financieel recht moet een bank de rekeningen op naam van de overledene blokkeren zodra ze op de hoogte is van het overlijden. Maar dat bevriezingsproces is noch volledig, noch definitief.
De echte vraag is dus: wat mag een bank precies blokkeren, en wat moet ze gewoon laten doorlopen? Dat hangt volledig af van het type rekening, het bedrag in kwestie en de rol van de erfgenamen of de notaris. Een fout van de bank kan de langstlevende partner in liquiditeitsproblemen brengen, terwijl de wet net het tegenovergestelde bepaalt.
Wanneer wordt een bankrekening geblokkeerd na een overlijden?
Een geblokkeerde bankrekening na overlijden vloeit voort uit een wettelijke verplichting: zodra de bank een overlijdensakte ontvangt, bevriest ze de individuele rekeningen van de rekeninghouder — zichtrekening, spaarrekening, termijnrekening enzovoort — alsook de onverdeelde rekeningen. Alle volmachten vervallen automatisch op de dag van het overlijden, en bankkaarten of chequeboekjes op naam van de overledene worden onmiddellijk gedeactiveerd, ook als een familielid ze in bezit had.
Voor een onverdeelde rekening geldt een onmiddellijke blokkering: zodra de bank op de hoogte is van het overlijden, wordt de rekening bevroren. Geen enkele verrichting — opname noch overschrijving — is nog mogelijk, en die blokkering geldt voor het volledige saldo, niet enkel voor het aandeel van de overledene. Dezelfde logica is van toepassing op effectenportefeuilles, aandelenrekeningen en bankkluizen die uitsluitend op naam van de overledene staan.
Wat de bank nog wél mag betalen ondanks de blokkering
De blokkering is in de eerste plaats bedoeld om de nalatenschap te beschermen, maar bepaalde betalingen blijven toegestaan als zogenoemde bewarende handelingen. Begrafeniskosten mogen rechtstreeks van de rekening van de overledene worden betaald, tot een maximumbedrag van 5.965 euro en binnen de grenzen van het beschikbare saldo, op voorlegging van de factuur van de begrafenisondernemer.
Ook belastingen, huurbetalingen of essentiële lopende rekeningen kunnen van de geblokkeerde rekening worden betaald. Domiciliëringen en cheques die vóór het overlijden zijn uitgeschreven, worden in principe uitgevoerd zolang het saldo op de dag van het overlijden dat toelaat. Nieuwe domiciliëringen die ná de kennisgeving aan de bank worden aangeboden, worden daarentegen geweigerd.
Bij een kleine nalatenschap — wanneer het totale banksaldo lager is dan 5.965 euro en er geen onroerend goed in de nalatenschap zit — kan één erfgenaam de rekeningen zelfstandig laten afsluiten met een erfrechtverklaring, zonder tussenkomst van een notaris.
Wat de bank niet volledig mag blokkeren
Anders dan een individuele rekening wordt een gezamenlijke rekening in de meeste gevallen niet automatisch geblokkeerd door het overlijden van één van de rekeninghouders. De langstlevende rekeninghouder behoudt doorgaans gewoon toegang tot het saldo en kan de rekening normaal blijven gebruiken. Een blokkering treedt pas in werking als een erfgenaam, de notaris of de belastingdienst daar uitdrukkelijk om verzoekt.
Voor de afwikkeling van de nalatenschap wordt het saldo van een gezamenlijke rekening vermoed voor de helft toe te behoren aan elke rekeninghouder, tenzij het tegendeel bewezen wordt. Bij een gezamenlijk gehuurde bankkluis behoudt de langstlevende rekeninghouder in principe toegang, al kan er een inventarisatie worden georganiseerd.
Een andere belangrijke uitzondering betreft levensverzekeringen met een aangewezen begunstigde: die maken geen deel uit van de nalatenschap. Het kapitaal wordt rechtstreeks aan de begunstigde uitbetaald, zonder enige blokkering. Wanneer er geen rechthebbende zich meldt, bewaart de bank de rekeningen drie jaar lang en draagt vervolgens het saldo over aan de Deposito- en Consignatiekas, die het nog zevenentwintig jaar beheert. Na dertig jaar valt het geld definitief toe aan de staat.
