Afstand van erfenis: wat verandert er concreet voor jou?
Wanneer een dierbare vooral schulden en onbetaalde facturen nalaat, overwegen veel mensen om de erfenis te weigeren om hun eigen vermogen te beschermen. Afstand doen van een erfenis betekent juridisch gezien dat je volledig uit de lijst van erfgenamen verdwijnt. Maar dan rijst meteen de vraag: wie beheert de bezittingen van de overledene en wie draagt de schulden?
Het antwoord hangt af van de situatie. Als minstens één andere erfgenaam de erfenis aanvaardt, gelden andere regels dan wanneer iedereen tegelijk afstand doet. Wie afstand doet, heeft geen recht meer op de goederen en hoeft de nalatenschapsschulden niet te betalen — maar moet wel bijdragen aan de begrafeniskosten en mag geen handelingen stellen die als een “stilzwijgende aanvaarding” kunnen worden beschouwd. Achter de veelgestelde vraag “wie zorgt voor de schulden en goederen als iedereen afstand doet?” schuilen dus twee heel verschillende scenario’s.
Afstand van erfenis: wat betekent dit voor jou?
Wie afstand doet van een erfenis, wordt juridisch beschouwd als iemand die nooit erfgenaam is geweest. Je kunt bijgevolg geen geld of bezittingen van de overledene ontvangen, en je bent ook niet verplicht om zijn of haar schulden met je eigen vermogen te vereffenen.
Je bent wel gehouden om naar vermogen bij te dragen aan de begrafeniskosten. Bedragen die je hiervoor hebt voorgeschoten, kunnen worden teruggevorderd van de bankrekening van de overledene, tot een maximumbedrag van 5.965 euro, zonder dat deze opname als aanvaarding van de erfenis wordt beschouwd.
Een erfgenaam die afstand heeft gedaan, mag een eerder ontvangen schenking behouden, zolang die de beschikbare portie van de nalatenschap niet overschrijdt. Heeft de overledene bepaald dat de schenking in de burgerlijke inbreng moet worden verrekend, dan moet je de andere erfgenamen vergoeden als de ingebrachte waarde groter is dan je aandeel in de verdeling zou zijn geweest. Belangrijk om te weten: je kinderen kunnen jou “vertegenwoordigen” als je afstand doet, en zo in jouw plaats erfgenaam worden — met de vrijheid om de erfenis zelf te aanvaarden of ook te weigeren.
Wie beheert de goederen en schulden als er nog andere erfgenamen zijn?
Wanneer minstens één medeerfgenaam de nalatenschap aanvaardt, zijn het uitsluitend die aanvaardende erfgenamen — doorgaans samen met een notaris — die de goederen en schulden van de overledene beheren. Als afstanddoener dien je hen die taak volledig over te laten.
Wie op eigen initiatief de auto verkoopt, de bankrekeningen leegmaakt of de woning verhuurt, riskeert dat dit wordt uitgelegd als een stilzwijgende aanvaarding. Dat zou betekenen dat je automatisch opnieuw als erfgenaam wordt beschouwd en dus ook aansprakelijk wordt voor de schulden. Om beschermd te blijven, beperk je je het best tot een aantal toegestane handelingen:
- De begrafeniskosten voorschieten en terugbetaling vragen binnen het toegestane plafond
- Sleutels en documenten afgeven aan de notaris of de aanvaardende erfgenamen
- Bij aanmaningen van schuldeisers reageren met een bewijs van jouw afstand van de erfenis
Onbeheerde nalatenschap: wat gebeurt er als iedereen afstand doet?
Als alle erfgenamen afstand doen, spreekt men van een onbeheerde nalatenschap. In dat geval kan de rechtbank van eerste aanleg van de woonplaats van de overledene een curator aanstellen — met name de bevoegde dienst van het Domein — op verzoek van een notaris, het openbaar ministerie, de persoon die het vermogen al beheerde, of een schuldeiser die vreest dat de nalatenschap deficitair is. De curator begint met het opmaken van een inventaris van de bezittingen om de omvang van de nalatenschap te bepalen.
Eenmaal aangesteld, neemt het Domein het beheer volledig over: de woning wordt beveiligd, bankrekeningen worden beheerd, eventuele huurinkomsten worden geïnd, en daarna worden roerende en onroerende goederen verkocht om kosten en schulden te betalen. Nabestaanden hebben geen recht meer om het appartement leeg te halen of persoonlijke bezittingen mee te nemen zonder toestemming van de curator.
Schuldeisers dienen hun vorderingen in bij de curator, die ze in wettelijke volgorde voldoet — maar uitsluitend binnen de grenzen van het netto-actief. Als de opbrengst onvoldoende is om alle schulden te dekken, blijft het resterende bedrag onbetaald. De erfgenamen die afstand hebben gedaan, kunnen hiervoor niet worden aangesproken.
