De brandende vraag: wanneer explodeert Betelgeuze?
In het sterrenbeeld Orion hangt een ster die al decennialang wetenschappers én gewone sterrenliefhebbers in zijn ban houdt: Betelgeuze. Op sociale media gonst het regelmatig van de berichten dat de ster “elk moment” kan exploderen, de maan zou overschaduwen en de nachtelijke hemel zou verlichten als overdag. Toch is het antwoord vanuit de wetenschap verrassend helder: er bestaat geen precieze datum, en niets wijst erop dat we die explosie nog zullen meemaken.
De meest recente waarnemingen van NASA en het Center for Astrophysics | Harvard & Smithsonian bevestigen dat Betelgeuze zich inderdaad in een laat levensstadium bevindt, maar voorlopig nog in een stabiele fase. Een supernova is onvermijdelijk — maar vermoedelijk pas over tienduizenden of zelfs honderdduizenden jaren. En dan is er nog dat duizelingwekkende detail: op zo’n 650 lichtjaar afstand kan de ster al geëxplodeerd zijn zonder dat haar licht ons ooit heeft bereikt.
Betelgeuze: een rodesuperieuzenster van formaat
Betelgeuze is een rode superreuzenster op ongeveer 642,5 lichtjaar van de Aarde, zichtbaar als de linkerschouder van Orion. Ze heeft een massa van 11 tot 16 keer die van onze zon en een straal die kan oplopen tot 640 à meer dan 1.000 zonnestralen. Zou ze onze zon vervangen, dan zou haar buitenste laag ruimschoots voorbij de baan van Jupiter reiken.
- Massa: 11 tot 16 zonnemassa’s
- Straal: tot ongeveer 1.000 zonnestralen
- Afstand: circa 650 lichtjaar
- Helderheidsschommelingen: cyclus van ongeveer 400 dagen en een lange cyclus van circa 2.100 dagen
Sterren met meer dan 8 tot 10 zonnemassa’s eindigen niet als witte dwergen, maar als een type II-supernova. Betelgeuze verbrandt nu al zware elementen en zal uiteindelijk in zichzelf instorten, waarna een neutronenster of een stellair zwart gat overblijft. Het eindscenario staat vast — alleen de timing niet.
De grote verduistering en een verborgen begeleiderster: vals alarm over nakende explosie
In de winter van 2019-2020 verbaasde Betelgeuze de hele wereld door plots met zo’n 40 procent in helderheid te verminderen — iets wat in 150 jaar observaties nooit eerder was vastgesteld. Veel mensen zagen dit meteen als het voorteken van een nakende supernova. Grondige studie wees echter op iets heel anders: een massale uitstoot van materiaal had een stofwolk gevormd die het sterlicht simpelweg blokkeerde.
Op basis van acht jaar aan gegevens van de Hubble-ruimtetelescoop en grote grondobservatoriums ontdekte NASA een kleine begeleiderster, die in 2025 officieel de naam Siwarha kreeg. Ze heeft een geschatte massa van 1,4 tot 1,6 zonnemassa en beweegt in een baan van ongeveer 2.100 dagen diep in de uitgestrekte atmosfeer van Betelgeuze. Astronome Andrea Dupree vergelijkt het effect treffend: “Het is een beetje zoals een boot die over water vaart. De begeleiderster veroorzaakt rimpelingen in de atmosfeer van Betelgeuze, die we rechtstreeks kunnen waarnemen in de meetdata.” Die gasslipstream verklaart de lange helderheidsschommelingen zonder te moeten verwijzen naar een naderende doodsstrijd. De conclusie is duidelijk: er zijn momenteel geen aanwijzingen dat de uiteindelijke supernova van Betelgeuze ophanden is.
Wanneer de supernova van Betelgeuze de hemel verlicht
Populaire schattingen lopen uiteen van 300 jaar tot 100.000 jaar, maar recente modellen suggereren dat Betelgeuze zich nog in de heliumverbrandingsfase bevindt. Dat betekent waarschijnlijk nog honderdduizenden jaren vóór de eigenlijke explosie. De conclusie is onontkoombaar: de precieze datum van de supernova van Betelgeuze valt onmogelijk te bepalen op menselijke tijdschaal, en geen enkele huidige waarneming wijst op een aftellende klok.
Wanneer de supernova er uiteindelijk wel komt, zal het spektakel ongeëvenaard zijn. Bij het instorten van de ster komt een kolossale hoeveelheid energie vrij. De daaropvolgende dagen zou de explosie een licht produceren dat feller is dan een volle maan — overdag én ’s nachts zichtbaar, en dat gedurende meerdere weken. Sommige schattingen gaan nog verder: de helderheid zou die van een halve maan kunnen evenaren gedurende meer dan drie maanden, en de ster zou met het blote oog zichtbaar blijven gedurende meerdere jaren. Op circa 650 lichtjaar afstand — ruim voorbij de gevarendrempel van ongeveer 160 lichtjaar — zou het geen noemenswaardig risico vormen voor de Aarde. Betelgeuze zou zo de dichtstbijzijnde supernova worden die mensen ooit hebben waargenomen.
