Een tekort van miljarden en een onbenut wapen
Het tekort van de sociale zekerheid nadert dit jaar de 24 miljard euro. In die context wil het Rekenhof — de instelling die belast is met de controle van de overheidsfinanciën — een maatregel activeren die al jaren in de wetteksten staat te verstoffen: het rechtstreeks innen van medische franchises en kleine onbetaalde bedragen via de bankrekening van verzekerden.
Momenteel worden die bedragen opgevraagd via aanmaningsbrieven die door de ziekteverzekering worden verstuurd. Een deel ervan wordt nooit geïnd en verdwijnt als verliespost. De aanbeveling van het Rekenhof roept dan ook een heel concrete vraag op: wie kan geconfronteerd worden met een automatische inhouding, en onder welke voorwaarden?
Waarom richt het Rekenhof zich op deze kleine bedragen?
Het gecombineerde tekort van de basisregelingen en het Solidariteitsfonds voor ouderen schommelt tussen 21,6 en 24 miljard euro, blijkt uit de meest recente cijfers van de Directie Sociale Zekerheid. Volgens rapporten over de toepassing van de financieringswetten schat het Rekenhof dat onbetaalde franchises en bijdragen samen goed zijn voor bijna 0,9 miljard euro aan afgewaardeerde vorderingen.
Wanneer al die niet-gerecupereerde franchises bij elkaar worden opgeteld, zou de sociale zekerheid jaarlijks tot 500 miljoen euro kunnen terugwinnen. Dat bedrag weegt niet op tegen het totale tekort, maar past in een strategie van “nul verlies”: bestaande regels consequent toepassen in plaats van nieuwe belastingen te creëren.
Medische franchises en derde-betalersregeling: wie betaalt wat?
De medische franchise en de forfaitaire eigen bijdrage zijn bedragen die altijd ten laste blijven van de patiënt en niet worden terugbetaald door aanvullende verzekeringen. De huidige bedragen zien er als volgt uit:
- 1 euro per geneesmiddelendoos of paramedische handeling;
- 2 euro voor een raadpleging bij een geconventioneerde huisarts;
- 4 euro voor een medisch transport,
met een jaarlijks plafond van 50 euro. Minderjarigen en bepaalde financieel kwetsbare verzekerden zijn vrijgesteld. Voor de meeste patiënten worden deze bedragen gewoonweg ingehouden op de terugbetalingen die door het ziekenfonds worden uitbetaald, zonder extra stappen.
Het probleem treft ongeveer 3,5 miljoen verzekerden die gebruikmaken van de volledige derde-betalersregeling, doorgaans mensen met een langdurige aandoening. In hun geval betaalt de sociale zekerheid de zorgverlener rechtstreeks. Omdat er nadien geen terugbetaling naar de patiënt gaat, is het onmogelijk om de franchise “stilletjes” in te houden. De aanmaningsbrieven die worden verstuurd, blijven dan ook gedeeltelijk dode letter.
Wat staat er al in artikel L160-13 van het Wetboek Sociale Zekerheid?
Artikel L160-13 van het Wetboek Sociale Zekerheid voorziet al in verschillende invorderingsinstrumenten: rechtstreekse betaling door de verzekerde, verrekening met toekomstige uitkeringen en — cruciaal — de mogelijkheid om de bijdrage van de bankrekening van de verzekerde af te schrijven, mits diens toestemming. De wet werd versterkt en trad op 28 februari 2025 in werking, maar het uitvoeringsbesluit dat de concrete modaliteiten vastlegt, ontbreekt nog steeds.
Die regeling werd dus nooit toegepast, bij gebrek aan een uitvoeringsbesluit en aangepaste informaticasystemen. Het Rekenhof beveelt dan ook aan om die teksten te publiceren, de ziekteverzekering uit te rusten om deze inhoudingen te beheren en zich te richten op verzekerden die stelselmatig hun facturen onbetaald laten. Voor alle anderen blijft betaling via kaart, cheque of online de meest waarschijnlijke optie op korte termijn.
